Κυριακή, Απριλίου 17, 2005

Κουβέντα για τον πόνο

Μία συζήτηση που ξεκίνησε ο Δημήτρης και που ήδη περπατά από τον Χοιροβοσκό μέχρι εδώ μου έδωσε την ιδέα να ανθολογήσω 2-3 κείμενα από τη λογοτεχνία σχετικά με τον πόνο. Εκφράζουν κάτι που πρωτύτερα δεν μπορούσα μόνος μου να το σκεφτώ και που όταν το διάβασα ένιωσα ευγνωμοσύνη για αυτούς που το σκέφτηκαν για μένα.

«...η λατρεία του πόνου, οι κραυγές των βασανισμένων τις οποίες κάνουμε ύπατη προσευχή και ύπατη προσφορά, οι ποταμοί του αίματος που είναι για μας πηγές ζωής, ιδανική βάπτιση, όλα αυτά οδηγούν στο απόλυτο της Κόλασης. Κόλαση σημαίνει: μην αποφεύγεις τον περαστικό πόνο, εδώ και τώρα, για να αποφύγεις το απόλυτο μαρτύριο και την απόλυτη απελπισία στο απόλυτο της αιωνιότητας. Υπόφερε για να μην υποφέρεις. Αυτή η φοβερή σκέψη, αυτή η παρανοϊκή επινόηση, ενέπνευσε τους μεγαλύτερους ιεροκήρυκες, τους μεγαλύτερους ποιητές και τρομοκράτησε λεγεώνες παιδιών [...] αρνούμαι αυτή τη θρησκεία που σμίγει το αίμα με την αγάπη. Αρνούμαι την εξουθένωση και γι’αυτό είμαι υποχρεωμένος να αρνηθώ την έξαρση. [...] Ήταν φυσικό να καταλήξω στην κοινοτοπία του αγνωστικισμού: ο άνθρωπος έφτιαξε το θεό κατ’εικόνα και καθ’ ομοίωσή του και επειδή κάθε άνθρωπος κουβαλά μέσα του μια κάποια σκληρότητα και διαστροφή, η σκληρότητα και η διαστροφή αυτού του θεού είναι απόλυτη. Θέλω να κάνω εσάς που σέβεστε την πειθαρχία και την ταπεινοφροσύνη στις οποίες εδράζετε την ελπίδα σας να αισθανθείτε πόσο άχρηστος είναι ο πόνος και πόσο ανώφελη είναι η ταπείνωση, οι πηγές της απελπισίας μου.»

Τα παραπάνω είναι από το βιβλίο Η Βέργα Του Παπαγάλου του Μισέλ Ριό. Όταν το πρωτοδιάβασα, μία πενταετία πριν, αναδεύτηκαν μνήμες των υπερ πίστεως μαρτυρησάντων χριστιανών που στην παιδική μου ηλικία είχαν προβληθεί ως πρότυπα του κόσμου και της θρησκείας μας και θυμήθηκα πολύ καθαρά τον τρόμο που μου προκαλούσε η κληρονομιά αυτή.

«Ο δήμιος γελάει [...] Σκέφτεται ότι μπορεί να κάνει τα πάντα. Τους βλέπει να διαλύονται, να εξευτελίζονται, να τρελαίνονται, να βρωμίζονται, να απαρνούνται τον εαυτό τους κάτω από την επίδραση του πόνου. Σκέφτεται: να η συνείδηση του κόσμου, η λογική του, η αξιοπρέπειά του. [...] να όλα τα μεγάλα λόγια που θέλουν να αλλάξουν την τάξη των πραγμάτων, όλες αυτές οι άχρηστες σκέψεις, όλες οι γελοίες λαχτάρες, όλες οι γνώσεις που δε χρησιμεύουν σε τίποτα, τις έχω εδώ μπροστά μου: είναι ένα κομμάτι κρέας που σφαδάζει. [...] Ουρλιάζει και σφαδάζει όταν εγώ το θέλω. [...] Τα λόγια και τα βιβλία λένε ψέματα. Δεν κουράζονται να λένε ψέμματα. Η αλήθεια είναι πως υπάρχει μόνο ο δήμιος και το θύμα. Οι λέξεις δεν είναι παρά ένα όνειρο [...] θα ήθελα να ψεύδονται οι πράξεις, επειδή προδίνουν και ξέρω πολύ καλά ότι ψεύδονται οι λέξεις επειδή επαίρονται. Αναπόφευκτα. Συσσωρεύονται και λένε οτιδήποτε με το πρόσχημα της εξωτερικής λογικής. Αυτή η λογική είναι ελάττωμα. Ένα ελάττωμα διατύπωσης που γίνεται ελάττωμα ουσίας [...] Η πρώτη λέξη γέννησε την πρώτη ουτοπία.»


Το προηγούμενο κείμενο – επίσης από το Μισέλ Ριό – τον συνδέει με αυτό που λέει πιο καθαρά ο Στρατής Μυριβήλης στο Η Ζωή Εν Τάφω:

«Πολεμώ να γυρέψω βοήθεια από τους λογής φιλοσόφους που με εμπιστοσύνη μια φορά διάβαζα τις θεωρίες τους. Πολεμώ να βάλω τον πόνο του σώματος έξω από την ψυχή μου και να τον κοιτάξω από μακριά. Πολεμώ να χωρίσω την σκέψη απ’το κορμί, το μυαλό μου απ’ τα νεύρα, την ψυχή απ’ το σωματικό πόνο. Και βλέπω πως όλα αυτά είναι χοντρές ηλιθιότητες ανωφέλευτες, που τις γράφουν οι μεγάλοι μωροί σαν είναι γεροί στο κορμί. Είναι για να τους σπάσεις τα δόντια όλους αυτούς τους γαϊδάρους που γυρίζουν φορτωμένοι υποκρισία και ψεύτικα γιατροσόφια. Ο πόνος του κορμιού! Δεν υπάρχει τίποτ’ άλλο που να κάνει πιο δυστυχισμένη την ψυχή και το πνέμα. Ολ’ αυτά είναι κορμί. Και σαν πονά το κορμί όλα πάνε κατά διαβόλου. Ο κόσμος είναι ωραίος και ο άνθρωπος είναι καλόκαρδος, μεγαλόψυχος κι ευτυχισμένος, κι όλα τα καλά πράγματα έχουν αξία, μονάχα σαν είναι γερό το κορμί.»

5 σχόλια:

Old Boy είπε...

"Η λατρεία του πόνου", "Η θρησκεία που σμίγει το αίμα με την αγάπη" είναι ο τρόπος που βλέπει τον Χριστιανισμό ο Μελ Γκίμπσον στην ταινία του. Μαστιγώματα, κουβάδες αίμα, φτυσιές, αγκάθια, μια σαδομαζοχιστική όπερα, μια ψυχανώμαλη λατρεία, μια διαστροφή της φύσης.
Μια τέτοια θρησκεία είναι όντως απεχθής.
Ο τρόπος όμως που βλέπει τον Χριστιανισμό ο Χοιροβοσκός, νομίζω ότι βρίσκεται στον αντίποδα του Μελ Γκίμπσον.
Όσο για τα περί βασανισμού, είναι μεν βάσιμα, αλλά σε τελική ανάλυση τι αποδεικνύουν; Ότι αν μας βασανίσουν και προδώσουμε αυτά που πιστεύαμε, τότε δεν τα πιστεύαμε επαρκώς και οι ιδέες μας δεν ήταν παρά φούμαρα;
Ναι, ο σωματικός πόνος τα σβήνει σχεδόν όλα, εκτός αν είσαι απίστευτα δυνατός ψυχικά, αλλά εκεί κρίνεται ο άνθρωπος; Σε συνθήκες ακραίου σωματικού πόνου; Αυτή είναι η φυσική του κατάσταση;

Georgios1974 είπε...

He dreams a vast elevator,descending, it's floor like the ballroom of some ancient liner.It's sides are open,in part,and he finds her there at the rail..Beyone the black stanchion and the aching geometry of her profile a darkened world spreads to every horizon,island continents blacker than the seas in which they swim,the lights of great yet nameless cities reduced to firelfy glimmers at this height ,this distance...
And now she turns to him,and she is in that instant all she ever was to him,and something more,for he is aware in that same instant that this is a dream,this mighty cage,decending,and she is lost,as ever,and now he opens his eyes to the gray and perfectly neutral ceiling of the bedroom..
"..what were you doing when I called?"
"Dreaming"
"I wouildn't have imagined that you dream.Was it a good dream?"
The man considers the perfect blankness of the gray ceiling.Remembered geometry of facial bone threatens to form there.He closes his eyes."I was dreaming of hell"
"How was it?"
"An elevator,descending"

W.Gibson-All tomorrow's parties

Maiandros είπε...

Ο πόνος σαν προκαταβολική εξιλέωση ή σαν μέτρο πίστης είναι μάλλον αποκρουστική ιδέα. Όμως ο πόνος ως δημιουργία; Καλά όσα είπε ο Στρατής, όμως και ο Κάφκα πονούσε, με την ευρεία έννοια του όρου... Ο πόνος για μένα είναι καταναγκαστική αφύπνιση. Βέβαια πρέπει να "το 'χεις" και λίγο, όπως θα έλεγε και ο συμπαθής Μουρατίδης, για να μετατρέψεις τον πόνο σε δημιουργία. Άλλα και η αφύπνιση, ότι δεν είναι όλα δεδομένα, δεν είναι και λίγο δημιουργία; Όλως τυχαίως εντωμεταξύ, στο ραδιόφωνο αυτή τη στιγμή η Μαντώ πρέπει να πονάει για τουλάχιστον 2-3 αγάπες.

Γεώργιος Χοιροβοσκός είπε...

O Πόνος είναι δεδομένος στην ζωή μας...Ο καθένας αν ερωτηθεί θα έχει να καταθέσει τα στίγματα του προσωπικού του μαρτυρίου. Το κύριο θέμα είναι αν αυτός ό πόνος ελάττωσε τη σκληρότητα των λιθίνων καρδιών μας, αν είδαμε τον πλησίον διαφορετικά. Ο ανελέητος πόνος πρέπει να μας κάνει τολμηρούς. Ο άγνωστος πλησίον, ό ξένος, ό εχθρός, να γίνει φίλος καί αδελφός. Να γίνουμε συμπονετικοί, συμπαθείς καί συμπάσχοντες. Ο πόνος να διαλύσει τους φραγμούς, τους φόβους, τίς φατρίες καί τα φρούρια. Ο φίλος του πόνου δεν γνωρίζει την πλήξη.Ο φίλος του πόνου είναι φίλος όλων των πονεμένων.

kouk είπε...

Σχετικά με την νέκρωση του σώματος σαν θρησκευτική πρακτική νομίζω ξεχάσατε το πιο σημαντικό πιστεύω, δηλαδή ότι είναι μία έκφραση περιφρόνησης προς το σώμα. Ο πιστός πιστεύει ότι δρα υπέρ της "ψυχής" με το να νεκρώνει το σώμα.

Για τον πόνο γενικότερα, ναι είναι φυσιολογικό ο άνθρωπος να βρίσκεται ενίοτε σε καταστάσεις έντονου πόνου. Σκεφτείτε τις αρρώστιες, την γέννα, τους πολέμους. Δεν ξέρω που κρίνεται ο άνθρωπος αλλά θα διαφωνήσω και με τον Μέλ αλλά και με τον Μυριβήλη. Ναι μεν είναι ηλίθιες οι προσπάθειες απεμπλοκής της "ψυχής" από το σώμα, αλλά αυτή η ιδέα ότι με τον πόνο και την αρρώστεια "όλα πάνε κατά διαόλου" είναι ενδεικτική ενός τεμπέλη. Το άτομο που πονάει, το άρρωστο άτομο, αποτελεί μία πλούσια έκφραση της ζωής και βρίσκεται σε μια πολύ σημαντική θέση από την οποία θα λέγαμε παρατηρεί την υγεία. Ο υγειής δεν έχει τόση επαφή με την υγεία όση έχει ο άρρωστος. Αν και έχει καταντήσει κοινοτυπία, ας επαναλάβω πως ότι δεν σε σκοτώνει σε κάνει δυνατότερο.