Σάββατο, Ιουνίου 11, 2005

Σαμοβάρι

Στις εξετάσεις για το Zertifikat στα γερμανικά είχε πέσει κάποτε σε γνωστό μου ως θέμα η σύνταξη μίας επιστολής πελάτη προς το κατάστημα απ' όπου είχε αγοράσει ένα Wecker με την οποία έπρεπε να διαμαρτυρηθεί ότι το Wecker ήταν ελαττωματικό και έπρεπε να του το αντικαταστήσουν. Η έκθεση - για το επίπεδο αυτό - ήταν άψογη με μία και μόνη εξαίρεση: δεν ήξερε τι σημαίνει Wecker, δεν μπόρεσε να το συμπεράνει από τα συμφραζόμενα της εκφώνησης και έτσι έκανε κάποια λάθη πραγματολογικά, όπως το ότι ζητούσε από το κατάστημα να στείλει φορτηγό για να πάρει το Wecker: είναι υπερβολική αξίωση για ένα μόνο ξυπνητήρι (Wecker).
Η παραπάνω κατάσταση περιγράφει τη δική μου σχέση με αντικείμενα άλλων εποχών και κόσμων που γνώριζα μέσα από λογοτεχνικές σελίδες: μου έχει μείνει η εντύπωση ότι στη ρώσικη λογοτεχνία οι ήρωες κάνουνε περιπάτους ή ιππασία μέσα σε δάση από σημύδες χωρίς να ξέρω τι είναι και με τι μοιάζει η σημύδα.
Το πιο μυστηριώδες πράγμα (ίσως όχι το πιο μυστηριώδες αλλά μου αρέσει να ξεκινώ προτάσεις με τον υπερθετικό βαθμό όταν θέλω να τραβήξω την προσοχή) που έχω συναντήσει και που ποτέ μέχρι τώρα δεν είχα αναζητήσει να μάθω ήταν το σαμοβάρι. Μόνο διαβάζοντας Τολστόι μου είχε μείνει η εικόνα της Ρώσικης αριστοκρατίας να το χρησιμοποιεί σε κοινωνικές περιστάσεις και το ξανασυνάντησα στο Υποχρεωτική Ευδαιμονία του Νόρμαν Μανέα και στο Φυγή χωρίς τέλος του Γιόζεφ Ροτ (νιώθω τυχερός που διάβασα Ροτ). Θα παραθέσω το σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο του Ροτ όπου φαίνεται πως δεν είμαι ο μοναδικός άσχετος με τα σαμοβάρια:

Ο διευθυντής της ορχήστρας είχε αγοράσει πριν από πολλά χρόνια από κάποιους ρώσους πρόσφυγες ένα ασημένιο σαμοβάρι σαν κάτι αξιοπερίεργο. Για να τιμήσει τον αδελφό του, που θα μπορούσε πια να θεωρηθεί ένα είδος Ρώσου, το αντικείμενο μεταφέρθηκε μπροστά τους πάνω σε ένα τραπεζάκι με ρόδες που το έσπρωχνε ο υπηρέτης με τη λιβρέα. Ο υπηρέτης φορούσε άσπρα γάντια κι έπαιρνε με τις ασημένιες τσιμπίδες της ζάχαρης τα καρβουνάκια που θα άναβαν το σαμοβάρι. Αναδύθηκε μία βρώμα σαν απο μικρή ατμομηχανή. Ο Τούντα τότε χρειάστηκε να εξηγήσει πώς χρησιμοποιείται το σαμοβάρι. Στη Ρωσία δεν είχε ποτέ χρησιμοποιήσει, όμως δεν το ομολόγησε, εμπιστεύτηκε τη διαίσθησή του.
σελ. 88, Γιόζεφ Ροτ, Φυγή Χωρίς Τέλος, μετ.: Σωτήρης Χαλικιάς, εκδ. Οδυσσέας, 1984.
Μέχρι σήμερα δεν είχα ενδιαφερθεί να μάθω τι είναι το σαμοβάρι, οι σημύδες, η λιβρέα κι όλα τα άγνωστα που αποτελούν το σκηνικό των βιβλίων που διαβάζω, προτιμώ με πυξίδα το ίδιο το κείμενο να κάνω με το νου μου υποθέσεις κι αυτό με βγάζει σε μία φαντασία φτιαγμένη από οικείες παραστάσεις (παρμένες από 'δω κι από 'κει) αλλά τόσο αληθινή για μένα ώστε να υστερεί μόνο σε ευρύτητα σε σχέση με την πιο πλατιά αντίληψη της πραγματικότητας. Ανεξαρτήτως των παραμέτρων που χρησιμοποιούμε αυτό που συνήθως μετρά είναι η αίσθηση ότι κατέχουμε τα πράγματα κι αν αυτό είναι κάπως χαλαρό για τη λογοτεχνία, ωστόσο ακόμα και για την ιστορία όπου είναι πιο αυστηρό και εκεί οι παρανοήσεις του παρελθόντος κρίνονται όχι με κριτήρια επιστημονικής εγκυρότητας αλλά με τη ζυγαριά της αποτελεσματικότητας των παρανοήσεων στο να συμβάλλουν στο χτίσιμο του προσωπικού και συλλογικού μύθου. Ζώντας μέσα σε έναν κόσμο παρεξηγήσεων κι όντας τυπικός εκπρόσωπος της μετριότητας και της τεμπελιάς καταλαβαίνετε γιατί μου πήρε 15 χρόνια από την ανάγνωση του Τολστόι για να ψάξω για το σαμοβάρι στην εγκυκλοπαίδεια κι ας κατέληξα και πάλι στο συμπέρασμα ότι η γνώση αυτή δε μου χρειαζόταν εντέλει:

σαμοβάρι, το (ρωσ. samovar). Είδος μεταλλικού βραστήρα που χρησιμοποιείται στην Ρωσία και στις χώρες της Μέσης Ανατολής, για να θερμαίνει το νερό του τσαγιού. Το παραδοσιακό σαμοβάρι, συνήθως χάλκινο, έχει το σχήμα υδρίας. Διασχίζεται από πάνω ως κάτω από έναν αγωγό, που καταλήγει στη βάση του σκεύους σε σχάρα, όπου τοποθετούνται αναμμένα κάρβουνα. Το νερό που χύνεται από το πάνω μέρος του σκεύους περιβάλλει τον αγωγό, ο οποίος μπορεί να επιμηκυνθεί με ένα κινητό τμήμα και λειτουργεί σαν καμινάδα. Κοντά στη βάση του σκεύους βρίσκεται μία βρύση για να παίρνει κανείς το βραστό νερό. Το σαμοβάρι, που είναι σήμερα ηλεκτρικό, υπάρχει σχεδόν σε κάθε ρώσικο σπίτι.
Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος, τόμος 53.

2 σχόλια:

null είπε...

1. δίνω το Zertifikat το Σεπτέμβρη και δηλώνω αλληλέγγυος στο γνωστό σου!

2. κάπως έτσι θα είναι οι μελλοντικές γενιές που θα ακούνε για κασέτες π.χ. (εδώ να πω την αλήθεια βλέπω εγώ κασέτες και παραξενεύομαι)

Aureliano Buendia είπε...

E, τότε να ευχηθώ καλή επιτυχία!
(Συμφωνώ, βλέπω κάτι κασέτες που έχω σπίτι και παραξενεύομαι. Χρησιμοποιούσαμε εμείς τέτοια πράγματα; )