Δευτέρα, Ιουνίου 20, 2005

Συλλέκτης βιβλίων.

Ποτέ δε με τράβηξε η συλλογή σπανίων βιβλίων, την θεώρησα σαν αδιαφορία για το περιεχόμενό τους, λατρεία της ύλης τους και μόνο: το θεωρούσα ίδιο με το να χρησιμοποιείς τα ογκώδη βιβλία για να κρατάνε ανοιχτή την πόρτα.Η άποψή μου θα άλλαζε όταν θα συνειδητοποιούσα ότι το χαρτί, το μέγεθος, η οσμή, το σχέδιο στο εξώφυλλο, ακόμα κι η γραμματοσειρά ενός βιβλίου ήταν ικανά να με κάνουν να το λατρέψω χωρίς να με πολυνοιάζει το περιεχόμενο. Η αρχή έγινε με τα βιβλία που έβγαζε ο Οδυσσέας τη δεκαετία του '80. Μικρό σχήμα 11x18 εκατοστών, λευκό εξώφυλλο και οπισθόφυλλο με μία κόκκινη διπλή λωρίδα στη ράχη και στο εμπροσθόφυλλο το σήμα του εκδοτικού οίκου πάνω αριστερά σε κόκκινο παραλληλόγραμμο, τίτλος και μια φωτογραφία ή σχέδιο στο κέντρο. Το πρώτο που διάβασα ήταν οι Αόρατες Πόλεις του Καλβίνο, δανεισμένες από τη δημοτική βιβλιοθήκη - ένα αξεπέραστο βιβλίο για μένα - κι η συνέχεια ήταν εξίσου εντυπωσιακή, Ροτ, Ντος Πάσος, Ζιντ, Κούντερα, Σάσα, Ταμπούκι, Παβέζε είχαν εκδοθεί από τον Οδυσσέα, μερικοί (Ιταλοί) μάλιστα σε μετάφραση Μυρσίνης Ζορμπά (που είναι τώρα ευρωβουλευτής) έπεσαν στα χέρια μου και τους ξεκοκκάλισα όλους (με εξαίρεση κάτι νέες προσθήκες στη βιβλιοθήκη που έπεσαν θύματα του στραγγαλισμένου ελεύθερου χρόνου).
Όσοι βρίσκονταν πίσω από τον Οδυσσέα θα πρέπει να ήταν γενικά ιταλοσπουδαγμένοι αν σκεφτεί κανείς και τον όγκο των ιταλικών μεταφράσεων αλλά και ότι λογοτέχνες μικρών γλωσσών μεταφράστηκαν στα ελληνικά μέσω της ιταλικής, όπως το Ξεκαθάρισμα Λογαριασμών του Ούγγρου Τίμπορ Ντέρι. Ο Οδυσσέας υπήρξε για μένα φετίχ:
γοητευμένος από την εμφάνιση αυτών των βιβλίων άρχισα τα τελευταία τέσσερα χρόνια να τα αγοράζω όπου τα έβρισκα (κυρίως σε παλαιοπωλεία) και να τα στοιβάζω όλα μαζί σε ένα χωριστό ράφι της βιβλιοθήκης μου ψάχνοντας παράλληλα σε όσα παλαιοπωλεία σύχναζα να βρω ξανά από τις εκδόσεις Οδυσσεάς (γιατί βγήκε πρόσφατα και από τον Καστανιώτη) το αντίτυπο των Αόρατων Πόλεων του Καλβίνο, ο οποίος με είχε κάνει να αρχίσω να μαθαίνω ιταλικά και να διαβάζω ιταλική λογοτεχνία. Το φετίχ με ωφέλησε πολλαπλά: αποκτώντας ό,τι είχε κυκλοφορήσει ο Οδυσσέας γνώρισα συγγραφείς που με κέρδισαν και διεύρυναν τη ζωή μου, τον Πάβελ Κόχουτ, τον Ροζέ Βαγιάν, τον Τίμπορ Ντέρι και άλλους που τους ευγνωμονώ που ασχολήθηκαν με κάτι τόσο άχρηστο όπως η λογοτεχνία.
Τις Αόρατες Πόλεις ευτύχησα να τις βρω στη σειρά του Οδυσσέα την Τρίτη 7 Δεκεμβρίου 2004, ημερομηνία σημειωμένη στο χάρτινο προσωπικό μου ημερολόγιο - που κρατώ από το 1995 - και πλήρωσα μόνο 2 ευρώ για να τ' αποκτήσω. Το επόμενο βήμα ήταν να το αγοράσω και στα ιταλικά από τον
Mondadori (σε έκδοση τσέπης, στο ίδιο μέγεθος με αυτή του Οδυσσέα) και με την ευκαιρία θα αντιγράψω ένα απόσπασμα εδώ, κλείνοντας τούτην την καταχώριση:

...Αυτήν την φορά ο Κουμπλάι Χαν φαινόταν απρόθυμος να αφεθεί στην κούραση. "Πες μου για μια ακόμα πόλη", επέμενε. "Φεύγεις από εκεί και καλπάζεις τρεις μέρες ανάμεσα στον γρέγο και το λεβάντε..." ξανάρχισε ο Μάρκο, απαριθμώντας ονόματα και έθιμα και εμπορεύματα πολλών τόπων. Θα μπορούσες να πεις ότι είχε ένα ρεπερτόριο ανεξάντλητο, όμως τώρα ήρθε και η σειρά του να παραιτηθεί. Ήταν χάραμα όταν είπε: "Κύριε, τώρα πια σου έχω μιλήσει για όλες τις πόλεις που γνωρίζω".
"Μένει μία που δε μιλάς ποτέ γι' αυτήν".
Ο Μάρκο Πόλο έσκυψε το κεφάλι.
"Τη Βενετία", είπε ο Χαν.
Ο Μάρκο χαμογέλασε. "Και για τι άλλο νόμιζες πως σου μιλούσα τόσον καιρό;"
Ο Αυτοκράτορας δεν έδειξε την παραμικρή αντίδραση. "Κι όμως δε σε άκουσα ποτέ ν' αναφέρεις το όνομά της."
Κι ο Πόλο: "Κάθε φορά που περιγράφω μία πόλη λέω κάτι για τη Βενετία."
"Όταν σε ρωτάω για άλλες πόλεις, θέλω να σ' ακούω να μιλάς για 'κείνες. Και για τη Βενετία, όταν σε ρωτάω για τη Βενετία."
"Για να ξεχωρίζω τα γνωρίσματα των άλλων πόλεων πρέπει να ξεκινάω από μία πρώτη πόλη που να υπονοείται. Η πόλη για μένα είναι η Βενετία."
"Τότε θα 'πρεπε να αρχίζεις κάθε αφήγηση των ταξιδιών σου από την αναχώρηση, περιγράφοντας τη Βενετία ολόκληρη, έτσι όπως είναι, χωρίς να παραλείπεις τίποτα απ' ό,τι θυμάσαι γι' αυτήν."
Το νερό της λίμνης μόλις που ρυτίδωνε. Η χαλκόχρωμη αντανάκλαση του αρχαίου ανακτόρου των Σουνγκ θρυμματιζόταν σε σπινθηροβόλες ανταύγειες σαν φύλλα να επέπλεαν.
"Οι εικόνες της μνήμης, μόλις αιχμαλωτιστούν απ' τις λέξεις, σβήνουν", είπε ο Πόλο. "Ίσως φοβάμαι μήπως χάσω τη Βενετία διαμιάς, αν μιλήσω γι' αυτήν. Ή ίσως, μιλώντας για άλλες πόλεις, την έχω χάσει ήδη λίγο."

4 σχόλια:

lazopolis είπε...

Υπάρχει κάτι συγ-κινητικό όταν διαπιστώνεις οτι κι άλλοι διάβασαν τα ίδια βιβλία με σένα και σταμάτησαν στις ίδιες προτάσεις.

Απ'την άλλη, η αγγλική μετάφραση (έκδοση vintage classics με ένα πανέμορφο εξώφυλλο) που διάβασα τελευταία ακούγεται λίγο διαφορετικά.
Δεν ξέρω Ιταλικά για να το διαπιστώσω, αλλά έχω την εντύπωση πως στην ελληνική μετάφραση βάλανε ελαφρώς περισσότερο "χρώμα" απ'ότι έπρεπε.

Συχνά δυσκολεύομαι να εξηγήσω γιατί προτιμώ ένα παλιό κιτρινισμένο αντίτυπο (που διάβασα) από ένα ολόιδιο καινούριο. Δεν ξέρω αν αυτό είναι το πρώτο σύμπτωμα της ασθένειας του συλλέκτη. Μάλλον ούτε κι εσυ είσαι ακριβώς συλλέκτης, αν σου αρέσουν μόνο τα βιβλία που έχεις διαβάσει. Σε κάθε περίπτωση, από τότε (παλιά) που διάβασα ένα σημείωμα του Έκο με τίτλο "βιβλιόφιλοι και βιβλιοφάγοι" έχω μια αρνητική προδιάθεση για την συλλογή βιβλίων. Προκαταλήψεις.

Aureliano Buendia είπε...

Το μόνο μου φετίχ ως τα τώρα είναι εκείνες οι εκδόσεις του Οδυσσέα. Υπάρχουν κι άλλα βιβλία που χαίρομαι να τα κρατώ στα χέρια μου, όπως της Άγρας (η αφή του σαγρέ εξώφυλλου) ή της Opera, τα βιβλία μικρού μεγέθους, ορισμένες γραμματοσειρές, το κάπως κιτρινισμένο χαρτί, συγκεκριμένες οσμές βιβλίων έχουν καταφέρει να μου διεγείρουν ευχάριστα τις αισθήσεις. Τα παλιά βιβλία τα κοιτώ απλώς με δέος (όχι συλλεκτικό, ασφαλώς): είναι η προσπάθεια να συνδεθώ με τον άνθρωπο που τα κράτησε κάποτε και με ό,τι ανθρώπινο από την εποχή του και από τον ίδιο παραμένει αναλλοίωτο μέσα στο χρόνο και μας συνδέει, χωρίς βέβαια να τρέφω αυταπάτες πως μπορώ έτσι να αρθώ πάνω από τα στενά όρια του χρόνου όπου μ' εγκλωβίζει η ζωή μου και να ελπίζω πως κάτι από μένα θα επιβιώσει.

Ιφιμέδεια είπε...

Αγαπητέ μου Προμηθέα,

γράφεις:
"Το πρώτο που διάβασα ήταν οι Αόρατες Πόλεις του Καλβίνο, δανεισμένες από τη δημοτική βιβλιοθήκη - ένα αξεπέραστο βιβλίο για μένα - "

Έχω λοιπόν κι εγώ διαβάσει το ίδιο αυτό αντίτυπο με σένα. Τι περίεργη έκπληξη -θα έλεγα από τα ωραία του blogging.

Και τι φοβερή σύμπτωση: σήμερα κιόλας δανείστηκα από τη βιβλιοθήκη του Καλβίνο το "Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς"!

Χαίρομαι που ξέρω ότι ταξιδεύεις και εσύ -όπως και εγώ -όπως και άλλοι- με τον ίδιο τρόπο γύρω και μέσα στα βιβλία. Μου χαρίζει μια αισιοδοξία αυτή η σκέψη.

Νά'σαι καλά!

Υ.Γ. Εμένα αγαπημένες μου εκδόσεις είναι οι Άγρα -και εν γένει όσοι χρησιμοποιούν αυτή την σκληρότερη ivoire ποιότητα χαρτιού. Δεν έχω όμως συμπτώματα συλλέκτη.

Aureliano Buendia είπε...

Ιφιμέδεια, συμπειραιώτισσα, νομίζω πως η βιβλιοθήκη του Πειραιά έχει δύο αντίτυπα των Αόρατων Πόλεων από τα μικρά του Οδυσσέα - ή κάνω λάθος; Θα το τσεκάρω όταν ξαναπάω. Μέχρι να βρω εκείνο το συγκεκριμένο αντίτυπο δεν φαντάζεσαι πόσο είχα επιθυμήσει να κλέψω το αντίτυπο εκείνο της βιβλιοθήκης (χμ... περίεργοι που είναι οι συλλέκτες, κάτι σαν υπόθεση Τόμας Κράουν :P ).
-
Tώρα γράφω μία εργασία -το γιοφύρι της Άρτας - που μου έχει στοιχίσει τις βουτιές μέσα στη δανειστική. Πίκρα!